Planujesz zakupy w 2023 roku? Sprawdź, kiedy sklepy są otwarte w niedziele! W tym roku handel dozwolony jest tylko w 7 dni – m.in. przed Wielkanocą, majówką i świętami Bożego Narodzenia. Wigilia po raz pierwszy całkowicie wolna od zakupów, a za łamanie przepisów grożą wysokie kary. Gdzie zrobisz zakupy w niedzielę? Tylko na stacjach benzynowych, w aptekach lub małych sklepach. Zobacz, jak zmieniają się przepisy i dlaczego e-commerce święci triumfy!
Spis treści
Które niedziele w 2023 roku są handlowe? Sprawdzamy daty!
W 2023 roku w Polsce obowiązuje 7 niedziel handlowych, podczas których większe sklepy mogą działać mimo ogólnego zakazu handlu (taką samą ilość niedziel handlowych mieliśmy w 2022 roku). Daty te wynikają z ustawy o ograniczeniu handlu, ale część z nich jest modyfikowana pod koniec roku przez nowelizację przepisów. Ostateczna lista wygląda następująco:
- 29 stycznia – pierwsza niedziela handlowa roku, tradycyjnie umożliwiająca zakupy po świątecznym okresie.
- 2 kwietnia – niedziela przed Wielkanocą, pozwalająca na przygotowanie się do świąt.
- 30 kwietnia – dzień przed majówką, ułatwiający zakupy przed długim weekendem.
- 25 czerwca – ostatnia niedziela czerwca, wykorzystywana przez sieci handlowe do promocji letnich kolekcji.
- 27 sierpnia – koniec wakacji, ułatwiający zakupy szkolne.
- 10 grudnia i 17 grudnia – dwie niedziele przed Bożym Narodzeniem, przeniesione z pierwotnego terminu 24 grudnia.
Pierwotnie 24 grudnia 2023 roku również ma być niedzielą handlową, jednak rząd decyduje o jej wykreśleniu z kalendarza. Decyzja ta wynika z chęci zachowania rodzinnego charakteru Wigilii. W zamian handel jest umożliwiony wcześniej – 10 grudnia, ale z ograniczeniem godzin pracy do 14:00.
Sprawdź terminy na przyszły rok: Niedziele handlowe 2024 – daty i kalendarz
Wigilia w niedzielę – czy sklepy będą otwarte?
24 grudnia 2023 roku jest wyjątkowym dniem w kalendarzu – po raz pierwszy od wprowadzenia zakazu handlu w niedziele, Wigilia przypada w ostatni dzień tygodnia. Obowiązujące przepisy początkowo dopuszczają w tym dniu handel do godziny 14:00, co wywołuje sprzeciw zarówno związków handlowych, jak i części społeczeństwa.
W odpowiedzi na kontrowersje rząd przyspiesza nowelizację ustawy, która całkowicie zakazuje handlu 24 grudnia. Jednocześnie przenosi się niedzielę handlową na 10 grudnia, zachowując jednak skrócony czas pracy sklepów. Zmiana ta ma na celu:
- umożliwienie rodzinnego spędzenia Wigilii bez presji zakupów,
- zrekompensowanie handlowcom utraty klientów poprzez dodatkową niedzielę handlową wcześniej.
Decyzja spotyka się z mieszanymi reakcjami. Klienci doceniają możliwość zakupów 10 grudnia, ale krytykują skrócone godziny otwarcia. Z kolei właściciele sklepów zwracają uwagę na straty związane z zamknięciem placówek w tak kluczowym dniu jak Wigilia.
Co zmienia ostatnia nowelizacja ustawy handlowej?
Pod koniec 2023 roku Sejm przyjmuje nowelizację ustawy, która zmienia zasady funkcjonowania niedziel handlowych. Najważniejsze zmiany dotyczą:
- przeniesienia niedzieli handlowej z 24 na 10 grudnia,
- całkowitego zakazu handlu w Wigilię, nawet w formie ograniczonej czasowo,
- wprowadzenia możliwości handlu w niedzielę 10 grudnia tylko do godziny 14:00.
Projekt ustawy jest przegłosowany 29 listopada, a już 4 grudnia podpisuje go prezydent. Nowe przepisy mają charakter jednorazowy i dotyczą wyłącznie 2023 roku. W uzasadnieniu rząd podkreśla, że celem zmian jest „ochrona rodzinnego charakteru świąt” oraz „zachowanie równowagi między potrzebami konsumentów a prawami pracowników handlu”.
Warto dodać, że posłowie proponują również inne zmiany, np. zwiększenie liczby niedziel handlowych w roku, ale ostatecznie nie znajdują się one w finalnym projekcie.
Czego spodziewać się w 2024? Nowe pomysły na niedziele handlowe
Planowano wprowadzenie istotnych modyfikacji w regulacjach dotyczących niedziel handlowych. Przewidywano zwiększenie liczby niedziel handlowych do pierwszej i trzeciej niedzieli każdego miesiąca kalendarzowego oraz trzech niedziel poprzedzających Boże Narodzenie (z wyłączeniem 24 grudnia).
Celem zmian było lepsze dostosowanie przepisów do potrzeb konsumentów oraz branży handlowej, przy jednoczesnym zachowaniu ochrony praw pracowników. W ramach propozycji handel miał być dozwolony również w niedzielę przed Wielkanocą, o ile nie pokrywała się z już wyznaczonymi niedzielami handlowymi.
Projekt zakładał również rozszerzenie uprawnień pracowniczych, w tym:
- obowiązkowe podwójne wynagrodzenie za pracę w niedziele,
- gwarancję co najmniej dwóch wolnych niedziel miesięcznie dla każdego pracownika.
Wprowadzenie tych zmian spotkało się z mieszanymi reakcjami, a ostatecznie nowe przepisy nie zdążyły wejść w życie w 2024 roku ze względu na przedłużające się prace legislacyjne.
Gdzie zrobisz zakupy w niedzielę? Wyjątki od zakazu handlu
Nawet w niedziele niehandlowe niektóre placówki mogą legalnie prowadzić sprzedaż. Dotyczy to przede wszystkim:
- stacji paliw – ale tylko w zakresie sprzedaży paliw i podstawowych produktów,
- aptek – ze względu na potrzebę dostępu do leków,
- kwiaciarni – szczególnie w okresie przedświątecznym,
- sklepów z prasą – zarówno stacjonarnych, jak i tych na dworcach,
- małych sklepów prowadzonych osobiście przez właścicieli – pod warunkiem, że nie zatrudniają oni pracowników.
W Wigilię 24 grudnia obowiązują dodatkowe restrykcje – nawet ww. placówki mogą działać tylko wtedy, gdy obsługuje je właściciel lub członek jego rodziny. W praktyce wiele punktów, np. Żabki, skraca w tym dniu godziny otwarcia, aby dostosować się do przepisów.
Ile kosztuje łamanie zakazu? Mandaty i konsekwencje
Naruszenie zakazu handlu w niedziele grozi poważnymi konsekwencjami finansowymi i prawnymi. Za prowadzenie sklepu w niedzielę niehandlową przedsiębiorcy mogą otrzymać grzywnę od 1000 zł do nawet 100 000 zł. W przypadku uporczywego łamania przepisów sąd może orzec również karę ograniczenia wolności. Kontrole przeprowadzają inspektorzy PIP oraz urzędnicy gminni, którzy mają prawo nakładać mandaty na miejscu.
Warto podkreślić, że kary dotyczą nie tylko właścicieli sklepów, ale też pracodawców zmuszających pracowników do pracy w niedziele. Za takie działania grozi odpowiedzialność administracyjna, a w skrajnych przypadkach – postępowanie karne. Wyjątkiem są jedynie placówki objęte ustawowymi wyjątkami (np. stacje paliw), które muszą jednak przestrzegać ograniczeń co do asortymentu i godzin otwarcia.
Co ciekawe, nawet małe sklepy prowadzone przez właścicieli mogą zostać ukarane, jeśli podczas kontroli okaże się, że zatrudniają pracowników na umowę o pracę. W 2023 roku najwięcej interwencji dotyczyło sieci handlowych próbujących omijać przepisy poprzez otwieranie punktów w centrach handlowych pod pretekstem „obsługi klientów online”.
Od 24 do 7 niedziel handlowych – jak zmieniało się prawo?
Polskie prawo dotyczące niedziel handlowych ewoluuje od 2018 roku, kiedy wprowadzono pierwsze restrykcje. W ciągu pięciu lat liczba dni handlowych spadła z 24 niedziel rocznie do zaledwie 7 w 2023 roku. Proces ten przebiegał etapowo:
- 2018 – handel dozwolony w 2 niedziele miesięcznie,
- 2019 – ograniczenie do 1 niedzieli miesięcznie,
- 2020 – całkowity zakaz z wyjątkiem 7 dni w roku.
W 2023 roku po raz pierwszy zniesiono handlowy charakter Wigilii, co spotkało się z szerokim echem społecznym. Trend wyraźnie wskazuje na stopniowe zaostrzanie przepisów – w 2025 roku planowane jest dodanie kolejnych restrykcji, np. zakazu pracy w handlu więcej niż dwóch niedziel w miesiącu.
Dlaczego akurat te daty? Logika wyboru niedziel handlowych
Datę niedziel handlowych wybiera się nieprzypadkowo – większość z nich przypada przed świętami lub długimi weekendami. W 2023 roku kluczowe kryteria to:
- okres przedświąteczny (Wielkanoc, Boże Narodzenie),
- długie weekendy (majówka, wakacje),
- szczyty sezonowe (zakupy szkolne, letnie wyprzedaże).
Przykładowo, niedziela 30 kwietnia umożliwia zakupy przed majówką, a 27 sierpnia – przed rozpoczęciem roku szkolnego. W grudniu celowo wybrano dwie niedziele przed świętami, aby rozłożyć ruch klientów i uniknąć tłumów w sklepach. Co ważne, rząd unika umieszczania niedziel handlowych w pobliżu innych świąt, np. 1 listopada, aby nie łączyć tematów komercyjnych z religijnymi.
Zakupy online w niedzielę – czy to legalne?
Zakaz handlu w niedziele nie dotyczy e-commerce – sklepy internetowe mogą działać bez ograniczeń. To właśnie one stały się głównymi beneficjentami przepisów. Według raportów branżowych w niedziele niehandlowe sprzedaż online wzrasta średnio o 25%, a ruch na stronach – o 62%.
W odpowiedzi na trendy sieci takie jak Biedronka czy Auchan rozwijają usługi typu „zakupy online z dostawą w niedzielę”. Działa to na prostych zasadach:
- klient składa zamówienie przez aplikację,
- kurier dostarcza je nawet w dzień wolny od handlu.
Co ciekawe, Żabka wykorzystuje lukę prawną – jako sklep prowadzony często przez właścicieli może być otwarta w niedziele, oferując podstawowe produkty. To pokazuje, jak elastycznie branża adaptuje się do restrykcji.