Seriale lat 90. tworzą barwny portret dekady, łącząc paranormalne śledztwa „Z Archiwum X”, nowojorski humor „Przyjaciół” oraz kalifornijskie wzloty i upadki bohaterów „Beverly Hills 90210”. Obok nich rozkwitał polski sitcomowy pejzaż: „Świat według Kiepskich”, „Miodowe lata” czy slapstickowy „13. Posterunek”. Poznaj 10 kultowych polskich i zagranicznych seriali.
Spis treści
1. Z Archiwum X
Serial Chrisa Cartera zadebiutował w 1993 r. i natychmiast wpisał się w klimat dekady, gdy fascynacja UFO i teoriami spiskowymi była na wyciągnięcie pilota. Agent Fox Mulder wierzy, że „prawda jest gdzieś tam”, podczas gdy doktor Dana Scully podchodzi do zjawisk paranormalnych z naukowym sceptycyzmem; to dynamiczne zderzenie przekonań nadaje odcinkom charakterystycznego napięcia.
Zdjęcia realizowane głównie w deszczowym Vancouver budują mroczną atmosferę, dzięki której serial skutecznie odcina się od jaśniejszych produkcji swoich czasów. Ważną rolę odegrało tu również otwarte zakończenie wielu spraw – widz wracał po odpowiedzi, a zamiast tego otrzymywał kolejne pytania. Wpływ „Z Archiwum X” na popkulturę lat 90. objawiał się choćby w rosnącej liczbie seriali o zjawiskach niewyjaśnionych oraz w codziennym słowniku fanów, którzy do dziś powtarzają hasło „I want to believe”.
2. Przyjaciele
Gdy w 1994 r. na antenie NBC pojawili się Rachel, Ross, Monica, Chandler, Phoebe i Joey, niewiele wskazywało, że właśnie rodzi się telewizyjny fenomen dekady. Seria, wykorzystując prostą scenografię kawiarni Central Perk i nowojorskiego loftu, postawiła na błyskotliwy humor oraz relacje, które naturalnie ewoluowały wraz z dojrzewaniem bohaterów. Dzięki temu widz miał wrażenie, że obserwuje własną paczkę znajomych; nawet po latach łatwo odnaleźć się w ich codziennych rozterkach, bo tematy przyjaźni, miłości i pracy nie tracą aktualności.
W Polsce sitcom zyskał popularność najpierw przez emisję w kanałach kablowych, a później dzięki serwisom streamingowym, które umożliwiły kolejnym pokoleniom maraton z dziesięcioma sezonami. Ścieżka dźwiękowa z utworem „I’ll Be There for You” stała się z kolei nieoficjalnym hymnem wszystkich, którzy dorastali w rytmie lat 90.
3. Beverly Hills 90210
Kalifornijskie słońce, szybkie samochody i szkolne korytarze West Beverly High – to sceneria, w której w 1990 r. pojawili się bliźniacy Brandon i Brenda Walsh wraz z grupą nowych przyjaciół. Serial poruszał niełatwe tematy dorastania: presję rówieśników, pierwsze miłości, uzależnienia czy różnice społeczne, a jednocześnie kreował trendy modowe, które trafiały do szaf nastolatków na całym świecie. Charakterystyczne fryzury, dżinsowe kurtki i neonowe dodatki pokazały, jak telewizja potrafi kształtować uliczny styl.
W Polsce produkcja stała się oknem na amerykańskie marzenia oraz pierwszy kontakt z młodzieżowym serialem obyczajowym emitowanym w regularnych pasmach. Silne, rozbudowane wątki obyczajowe sprawiły, że „Beverly Hills 90210” pozostaje jednym z najważniejszych punktów odniesienia dla późniejszych teen-drama.
4. Świat według Kiepskich
Polsatowski sitcom wystartował w końcówce 1999 r., lecz to właśnie końcówka dekady transformacji ustrojowej nadała mu unikatowy rys. Akcja rozgrywa się we wrocławskiej kamienicy przy ul. Ćwiartki 3/4, gdzie Ferdynand Kiepski usiłuje „zarobić, a się nie narobić”, komentując absurdy codzienności.
Serial, czerpiąc ze slapsticku i groteski, obnażał społeczne frustracje: bezrobocie, pogoń za „łatwymi pieniędzmi” i marzenia o dobrobycie wzorowanym na Zachodzie. Bohaterowie szybko stali się ikonami – od wiecznie niezadowolonej Halinki po sąsiada Paździocha – a ich powiedzonka przeniknęły do potocznego języka. Dzięki długowieczności serii widz mógł obserwować, jak rodzina Kiepskich odbija kolejne fazy polskiej rzeczywistości, nie tracąc przy tym komediowej lekkości.
5. Miodowe lata
Ten polski sitcom, luźno inspirowany amerykańskim „The Honeymooners”, debiutował w 1998 r. i od razu skradł serca widowni studyjnym nagraniem oraz teatralną energią aktorów. Karol Krawczyk, motorniczy tramwaju, i Tadeusz Norek, pracownik kanalizacji, w każdą sobotę wpadają na kolejny „genialny plan” zdobycia fortuny, co prowadzi do niekończącego się pasma komicznych klęsk.
Humor sytuacyjny bazuje na kontraście między bujną wyobraźnią Karola a zdrowym rozsądkiem ich żon, które starają się ratować domowe budżety. Realistyczne mieszkanie na warszawskiej Woli oraz przewijające się motywy PRL-owskich przyzwyczajeń przybliżają widzowi życie robotniczej klasy schyłku lat 90. Kultowe dialogi sprawiły, że do dziś trudno nie uśmiechnąć się na sam dźwięk słów „Tadziu, ja nie mam czasu – ja jadę do roboty!”.
6. 13. Posterunek
Kiedy pod koniec 1997 r. widzowie po raz pierwszy zajrzeli na policyjny komisariat z numerem trzynaście, szybko okazało się, że to miejsce, gdzie logika przegrywa z absurdalnym humorem. Posterunkowy Cezary Cezary wciąga kolegów w nieskończoną paradę gagów: od wyścigów po korytarzach po nieudane romanse z posterunkową Kasią. Fabuła skacze między parodią filmów akcji a żartami o policyjnych stereotypach, dlatego każdy odcinek przypominał zbiór skeczy rodem z kabaretu. Równie ważna okazała się charyzmatyczna obsada – Marek Perepeczko, Piotr Zelt czy Dorota Chotecka zadbali, by żart „o policjantach” stał się serialowym kultem. Dynamiczny montaż i slapstickowy rytm sprawiły, że sitcom uchodzi dziś za pierwszą polską produkcję, która przeniosła amerykański styl sitcomu w realia rodzimej popkultury.
7. Ekstradycja
Gdy w 1995 r. Olgierd Halski pojawił się na ekranie, polska telewizja zderzyła się z bezkompromisowym thrillerem sensacyjnym. Serial podąża za twardym nadkomisarzem, który samotnie wypowiada wojnę rosyjskiej mafii, skorumpowanym urzędnikom i handlarzom narkotyków. Akcja toczy się w szarych ulicach Warszawy lat transformacji, eksponując realia brudnych interesów, tajnych służb i policyjnej bezsilności.
Twórcy zadbali, by widz odczuł ciężar systemu: mroczne zdjęcia, gwałtowne strzelaniny i surowy język stały się wizytówką serii. Rozbudowane wątki obyczajowe, jak problemy Halskiego z alkoholem i rodziną, nadawały bohaterowi wiarygodności, dzięki czemu „Ekstradycja” do dziś uchodzi za punkt odniesienia dla polskich produkcji kryminalnych.
8. Tajemnica Sagali
Dla pokolenia wychowanego na publicznej telewizji lat 90. ten przygodowy serial stał się wrotami do fantastyki. Dwaj bracia, Jacek i Kuba, wyruszają w podróż przez czas i przestrzeń, by zebrać siedem kawałków magicznego kamienia Sagali. Każdy odcinek przenosi ich do innej epoki: od średniowiecznego grodu po starożytny Egipt, co pozwoliło młodym widzom lekko przyswajać historię i geografię.
Wysoki – jak na tamte czasy – budżet umożliwił użycie efektów komputerowych oraz zdjęcia w plenerach w całej Polsce, nadając serialowi filmowy rozmach. Uniwersalne przesłanie o odpowiedzialnym korzystaniu z mocy sprawia, że produkcja zachowała świeżość, a jej motyw przewodni wciąż wywołuje nostalgię u dorosłych już fanów.
9. Złotopolscy
Ta rodzinna saga, startująca tuż po świętach 1997 r., rozciągnęła się na ponad tysiąc odcinków, pokazując dwa światy: sielskie Złotopolice i zgiełk warszawskiej policji. Oś fabuły opiera się na konflikcie bliźniaczego rodzeństwa Dionizego i Eleonory, którego echo odbija się w życiu kolejnych pokoleń.
Serial łączył obyczajowe wątki z elementami komedii i politycznej satyry, aktualnie komentując zmiany w Polsce po 1989 r. Dzięki drobiazgowemu rysowaniu bohaterów – od idealisty Waldka po kochliwego Kacpra – widzowie łatwo angażowali się emocjonalnie w ich decyzje. Format codziennej telenoweli sprawił, że „Złotopolscy” towarzyszyli widzom przez całe lata, stając się kroniką przemian obyczajowych kraju.
10. Rodzina zastępcza
W 1999 r. telewizja Polsat zaprosiła do salonu Kwiatkowskich, którzy z humorem i ciepłem otworzyli dom dla adoptowanych dzieci. Serial balansuje między komedią a lekkim dramatem, pokazując codzienne zmagania z rachunkami, remontami i dojrzewaniem nastolatków.
Sukcesem okazała się obsada: Piotr Fronczewski nadał postaci ojca cierpliwą mądrość, Gabriela Kownacka – matczyne ciepło, a plejada barwnych sąsiadów wniosła sytuacyjny komizm. Twórcy nie bali się poruszać tematów tolerancji, różnic kulturowych czy odpowiedzialnego rodzicielstwa, czyniąc z sitcomu lekcję empatii podaną w lekkiej formie. Popularność produkcji sprawiła, że powstało kilkanaście sezonów oraz wersja „Plus”, a dom przy ul. Frezji 15 stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych adresów telewizyjnych w kraju.